'EU wordt VS van Europa, of landen moeten wegwezen': 2018 is a time for choosing'

Er zijn van die momenten dat je als scribent ergens om vraagt en je het tot je stomme verbazing nog krijgt ook. Dat heeft alles met de Duitse verkiezingen te maken. 

Verkeerd populisme
2016 was het jaar van Brexit en een afwijzing van Oekraïne als mogelijk lid van de EU: maar in 2017 werd alles beter. Zowel Macron als Merkel wonnen de verkiezingen, twee politici die duidelijk de voorkeur geven aan een hechtere EU. ‘Dankzij Macron heeft het verkeerde populisme verloren’, aldus onze eigen Minister-President.

Helaas is het iets ingewikkelder. De EU is niet iets waar je een beetje voor, tegen, of iets er tussen kunt zijn. Het is een binair beestje, net als zwanger zijn: dat ben je ook niet enigszins. Met de EU is het all the way, of helemaal niets. Dat leest u allemaal hier.

Kort en goed komt een monetaire gemeenschap neer op de noodzaak van een gemeenschappelijk ministerie van financiën. En open binnengrenzen geven automatisch gemeenschappelijke buitengrenzen, waardoor de landen aan de randen (zoals Griekenland) de veiligheid van het collectief moeten garanderen. Dat is geen politiek statement, maar bijna zoiets als een natuurwet. Daarom is het noodzakelijk dat de unie collectieve middelen mobiliseert, voor een Europees monetair fonds en voor een gemeenschappelijk migratie- en asielbeleid. Dat kan niet anders.

Lusten en lasten
Nu is het bij menig Europees leider gebruikelijk om een beetje om de hete brij heen te dansen. Nederlanders willen helemaal niet uit de EU, van nationalisme is nog nooit iemand beter geworden, dat soort teksten. De enthousiastelingen durven er alleen niet bij te vermelden dat er dan ook sprake is van verantwoordelijkheid en gedeelde lasten naast de lusten: daar hoor je niemand over. De gemiddelde Nederlander zal het fijn vinden dat hij zonder overlast van grensbewaking de Franse camping kan rijden of in Litouwen zijn producten kan verkopen: maar voor nog een financiële injectie voor het Griekse bankwezen is niemand op te porren.

Zo won iemand eens de verkiezingen in Nederland met de kreet ‘geen cent meer naar Griekenland’. Eigenlijk had die leus moeten zijn: ‘geen cent, maar € 300 miljard naar de Grieken, voor monetaire solidariteit en het financieren van elkaars veiligheid’ of iets dergelijks. Geen politieke partij die het zo durft te verwoorden. Kennelijk is er in Nederland toch dusdanig veel euroscepsis dat dat onverstandig is, noodzaak of niet. Dat is geen politiek oordeel, maar een constatering. Het enthousiasme ontbreekt. Of, zoals Halbe Zijlstra het verwoordde: te helder zijn is politieke zelfmoord. En dus modderen we voort. Macron was overigens voorstander van bovengenoemde constructie: doorgaan met die EU, maar Nederland en Duitsland mogen betalen en niet zo’n beetje ook. Daar hoor je in Nederland dan weer niemand over.

In Duitsland gebeurt er ondertussen iets interessants. Merkel won de verkiezingen maar slaagde er niet in een coalitie te smeden met de liberalen en de groenen. Dus richt ze zich tot de sociaal-democraten, onder leiding van Martin Schulz. Dat was dus de aanvoerder van de grootste concurrent van Merkel bij die laatste verkiezingen, die hij verloor. Als een coalitie tussen Merken en Schultz faalt, komen er nieuwe verkiezingen. Dit is dus de kans om zichzelf te profileren. Extreme versnelling
Schulz was in een vorig leven voorzitter van het Europees parlement. Wie denkt dat hij een Brusselse spin-off is van de Nederlandse Khadija Arib, die in Den Haag testosteronbommen tot de orde moet roepen, heeft het mis. Schulz nam zelf het initiatief om zich op gevoelige dossiers uit te spreken namens het parlement, ook als leden daar helemaal niet om vroegen. Ook vindt hij dat het eigen parlement steeds meer bevoegdheden moet hebben en ontmoet hij op eigen houtje regeringsleiders.

Het is alsof Arib zelf met Trump belt om te praten over een strategie om Noord-Korea in te dammen, zonder dat even met Rutte te overleggen. Schulz is, wat men noemt, een harde pro-Europeaan. Hij wil meer, niet minder. Dat kan, helemaal niks mis mee.

Het hoeft dan alleen niet tot verbazing te leiden dat Schulz een extreme versnelling van Europese integratie voorstaat en dit is zijn kans. Merkel moet wel een deal met hem sluiten en haar Franse evenknie was al om, maar met een verhoging van de bijdrage voor Duitsland en Nederland. Schulz maakt van de gelegenheid gebruik om een herziening van de Europese verdragen voor te stellen die neerkomen op een Verenigde Staten van Europa: wie daar geen zin in heeft, moet wegwezen.

Kennelijk is men het eens met de kern van Het Euro Evangelie: je doet het goed of je doet het niet. Een beetje aanrommelen geeft crises (met betrekking tot financiën en migratie) en dat pikt de gemiddelde Europeaan niet meer.

Agenda van 2025
2018 wordt het jaar van de harde keuzes. Een Europees monetair fonds, een Europees leger, een gemeenschappelijke openbaar aanklager: in het binaire model (helemaal voor of helemaal tegen) zijn de belangrijkste politici van de twee grootste landen en de Europese commissie het eens. We moeten voorwaarts. Maar de bevolking blijft sceptisch, dus onze politieke elite heeft voor de ramkoers gekozen.

In juni 2019 zijn er Europese verkiezingen. Begin 2018 zal er een Duitse coalitie ontstaan tussen Merkel en Schultz. Dat is een uitgelezen kans om de agenda voor ‘2025’ af te maken. De Europese commissie heeft vijf scenario’s opgesteld, die allemaal neerkomen op verdere integratie. Opvallend genoeg werd in dat document een quote van een bedenker van de EU aangehaald: de EU schuift stapsgewijs verder, waarna er geen terugkeren meer mogelijk is. Deze salamitactiek wordt vaak ter illustratie gebruikt door tegenstanders van verdere intergratie, nu zet de commissie hem zelf in een belangrijk document.

Het 'White Paper' verwijst weer naar het ‘rapport van de vijf presidenten’, waaronder onze eigen Dijsselbloem maar ook de genoemde Schulz (in zijn hoedanigheid als voorzitter van het Europees parlement). De titel luidt ‘De voltooiing van Europa’s Economische en Monetaire Unie’. In het kader van de binaire keuze is het duidelijk waar dit eindigt. Dat rapport kent twee fases: tot juni 2017 en daarna, tot uiterlijk 2025. In de eerste fase lijkt het wat vrijblijvender, er staan termen als ‘meer samenwerking’. Nou, helemaal mooi. Maar in de tweede fase moet er een Europees ministerie van financiën gerealiseerd zijn. Let op, er staat letterlijk ‘voltooien’ en ‘uiterlijk ‘2025’ (onderaan).

Schuldenunie
De komende maanden zal het hard gaan. De stappen die gezet worden, kennen een nogal definitief karakter. Een ‘schuldenunie’ betekent dat staatsschulden op een hoop gegooid worden en verplicht gesecuritiseerd worden, net als Lehman Brothers dat graag deed. Vergelijk het met een groep vrienden die besluiten naar de kroeg te gaan en niet meer zelf af te rekenen, maar een gemeenschappelijke bon te openen. Zit u er eenmaal bij, dan is weglopen eigenlijk onmogelijk geworden.

Dus, minder Boer zoekt skank of Heel Holland Bakt kijken, maar het financiële nieuws in de gaten houden. 2018 wordt een cruciaal jaar.